Những đặc điểm của giai đoạn mở rộng kinh tế

Các đặc điểm quan trọng nhất của giai đoạn này gồm:

·         Sản lượng hàng hóa và dịch vụ tăng

·         Doanh nghiệp mở rộng hoạt động sản xuất

·         Việc làm và thu nhập của người lao động cải thiện

·         Chi tiêu tiêu dùng thường tăng

·         Đầu tư của khu vực tư nhân được thúc đẩy

·         Nhu cầu tín dụng và mức sử dụng nguồn lực cao hơn

·         Áp lực lạm phát có thể xuất hiện khi nền kinh tế tiến gần giới hạn năng lực

Những biến động trên có quan hệ với nhau, nhưng không phải lúc nào cũng xuất hiện đồng thời. Một nền kinh tế có thể tăng trưởng sản lượng trước khi việc làm phục hồi rõ rệt, hoặc vẫn mở rộng trong khi một số ngành đang suy yếu.

Sản lượng và GDP thực có xu hướng tăng

Đặc điểm trực tiếp nhất của giai đoạn mở rộng kinh tế là tổng lượng hàng hóa và dịch vụ được sản xuất tăng lên. Chỉ tiêu thường được sử dụng để theo dõi sự thay đổi này là GDP thực, tức GDP đã loại trừ ảnh hưởng của biến động giá.

Sản lượng tăng khi một hoặc nhiều thành phần của tổng cầu mở rộng:

·         Hộ gia đình tăng chi tiêu tiêu dùng

·         Doanh nghiệp tăng đầu tư

·         Chính phủ tăng mua hàng hóa và dịch vụ

·         Xuất khẩu ròng được cải thiện

GDP là thước đo tổng quát về quy mô và tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế, trong khi đầu tư, tiêu dùng, chi tiêu chính phủ và thương mại quốc tế giúp giải thích nguồn gốc của sự tăng trưởng đó.

Trong giai đoạn đầu của quá trình mở rộng, doanh nghiệp có thể đáp ứng nhu cầu tăng bằng cách sử dụng công suất và lao động hiện có. Khi nhu cầu tiếp tục duy trì, doanh nghiệp mới có động lực tăng ca, tuyển thêm người, mua thiết bị hoặc xây dựng năng lực sản xuất mới.

Tuy nhiên, GDP tăng trong một quý chưa đủ để kết luận chắc chắn nền kinh tế đang bước vào một giai đoạn mở rộng bền vững. Tăng trưởng có thể chịu ảnh hưởng tạm thời từ tồn kho, xuất nhập khẩu hoặc chi tiêu chính phủ. Vì vậy, cần xem xét cả phạm vi lan tỏa và tính liên tục của sự cải thiện.

Việc làm tăng và thất nghiệp thường giảm

Khi doanh số và sản lượng tăng, các doanh nghiệp cần nhiều lao động hơn để đáp ứng nhu cầu. Họ có thể tăng số giờ làm việc, giảm cắt giảm nhân sự, tuyển lao động tạm thời và sau đó mở rộng tuyển dụng chính thức.

Thị trường lao động trong giai đoạn mở rộng thường có các biểu hiện:

·         Số việc làm tăng

·         Số giờ làm việc được mở rộng

·         Tỷ lệ thất nghiệp giảm

·         Cơ hội tìm việc được cải thiện

·         Tiền lương có xu hướng tăng khi nhu cầu lao động mạnh lên

BLS ghi nhận rằng thất nghiệp thường tăng trong thời kỳ suy thoái, còn việc làm thường tăng trong giai đoạn mở rộng.

Việc làm có thể phản ứng chậm hơn sản lượng. Sau một cuộc suy giảm, doanh nghiệp thường chưa tuyển người ngay vì chưa chắc nhu cầu mới có duy trì hay không. Họ có thể tăng năng suất hoặc số giờ làm của lực lượng hiện tại trước khi bổ sung lao động.

Ngược lại, ở giai đoạn mở rộng muộn, số việc làm vẫn có thể tăng dù tốc độ tăng trưởng sản lượng đã bắt đầu chậm lại. Vì vậy, việc làm là một chỉ báo quan trọng nhưng không nên được sử dụng riêng lẻ để xác định vị trí của nền kinh tế trong chu kỳ.

Thu nhập và tiêu dùng của hộ gia đình được cải thiện

Việc làm tăng tạo thêm thu nhập cho hộ gia đình. Khi người lao động cảm thấy công việc và thu nhập ổn định hơn, họ thường sẵn sàng chi tiêu nhiều hơn cho hàng hóa và dịch vụ.

Cơ chế tác động có thể được mô tả như sau:

Việc làm tăng

→ Thu nhập khả dụng tăng

→ Tiêu dùng tăng

→ Doanh thu của doanh nghiệp tăng

→ Sản xuất và tuyển dụng tiếp tục được mở rộng

Tiêu dùng có vai trò quan trọng vì nó tạo ra nhu cầu đầu ra cho doanh nghiệp. Khi nhu cầu tiêu dùng được duy trì, doanh nghiệp có cơ sở chắc chắn hơn để mở rộng sản xuất và đầu tư.

Mức tiêu dùng còn phụ thuộc vào lạm phát, lãi suất, tài sản, khả năng vay và niềm tin của hộ gia đình. Thu nhập danh nghĩa có thể tăng nhưng sức mua thực tế không cải thiện tương ứng nếu giá cả tăng nhanh. Vì vậy, khi đánh giá giai đoạn mở rộng, cần phân biệt giữa tăng thu nhập danh nghĩa và tăng thu nhập thực.

Đầu tư kinh doanh và năng lực sản xuất được mở rộng

Đầu tư thường tăng khi doanh nghiệp kỳ vọng nhu cầu trong tương lai đủ lớn để bù đắp chi phí mở rộng. Các hình thức đầu tư có thể bao gồm:

·         Mua máy móc và thiết bị

·         Xây dựng nhà xưởng

·         Phát triển phần mềm và công nghệ

·         Bổ sung hàng tồn kho

·         Mở rộng hệ thống phân phối

·         Nghiên cứu và phát triển sản phẩm

Đầu tư vừa là một thành phần của tổng cầu hiện tại, vừa có thể làm tăng năng lực sản xuất trong tương lai. Máy móc, công nghệ và cơ sở vật chất mới giúp doanh nghiệp tạo ra nhiều sản phẩm hơn hoặc sản xuất hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, đầu tư thường biến động mạnh hơn tiêu dùng. Các quyết định đầu tư phụ thuộc vào triển vọng lợi nhuận, lãi suất, điều kiện tín dụng và mức độ bất định. Vì thế, nền kinh tế vẫn có thể tiếp tục mở rộng dù đầu tư của một số ngành giảm. Dữ liệu GDP cũng cho thấy trong một thời kỳ tăng trưởng, các thành phần có thể vận động trái chiều: tiêu dùng tăng trong khi đầu tư suy yếu, hoặc ngược lại.

Đầu tư tăng nhanh nhưng dựa chủ yếu vào tín dụng rẻ hoặc kỳ vọng quá lạc quan cũng có thể tạo ra công suất dư thừa và rủi ro tài chính. Do đó, quy mô đầu tư cần được đánh giá cùng với năng suất, dòng tiền và khả năng tạo ra nhu cầu thực.

Năng suất và mức sử dụng nguồn lực có thể tăng

Trong quá trình phục hồi ban đầu, doanh nghiệp thường tận dụng công suất nhàn rỗi, lao động hiện có và hệ thống sản xuất đã được thiết lập. Sản lượng vì thế có thể tăng nhanh mà chi phí chưa tăng tương ứng.

Năng suất lao động được hiểu là lượng sản phẩm tạo ra trên một đơn vị lao động. Năng suất có thể tăng khi:

·         Máy móc và công nghệ được cải thiện

·         Quy trình sản xuất được tổ chức hiệu quả hơn

·         Người lao động tích lũy thêm kỹ năng

·         Công suất nhàn rỗi được sử dụng tốt hơn

·         Nguồn lực chuyển sang các hoạt động có giá trị cao hơn

Tuy nhiên, năng suất không phải lúc nào cũng tăng đều trong suốt giai đoạn mở rộng. Sản lượng và số giờ làm có thể phản ứng ở các thời điểm khác nhau, khiến số liệu năng suất theo quý biến động đáng kể.

Khi giai đoạn mở rộng kéo dài, mức sử dụng lao động và máy móc tiến gần giới hạn. Doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong tuyển dụng, thời gian giao hàng kéo dài hoặc chi phí đầu vào tăng. Đây là dấu hiệu nền kinh tế chuyển từ trạng thái còn nhiều nguồn lực nhàn rỗi sang trạng thái vận hành gần công suất.

Tín dụng, lợi nhuận và niềm tin thường cải thiện

Triển vọng bán hàng tích cực làm tăng kỳ vọng lợi nhuận của doanh nghiệp. Hộ gia đình cũng có xu hướng tin tưởng hơn vào khả năng duy trì việc làm và thu nhập. Điều này có thể làm tăng nhu cầu vay vốn để tiêu dùng, mua nhà hoặc đầu tư.

Các điều kiện thường hỗ trợ mở rộng gồm:

·         Khả năng tiếp cận tín dụng thuận lợi

·         Lãi suất thực ở mức khuyến khích chi tiêu và đầu tư

·         Bảng cân đối của hộ gia đình và doanh nghiệp được cải thiện

·         Niềm tin kinh doanh và tiêu dùng tăng

·         Thị trường tài chính hoạt động ổn định

Tín dụng tạo điều kiện chuyển sức mua từ tương lai về hiện tại. Doanh nghiệp có thể đầu tư trước khi thu được doanh thu từ dự án, còn hộ gia đình có thể mua tài sản có giá trị lớn mà không phải thanh toán toàn bộ ngay lập tức.

Dù vậy, tín dụng tăng không phải lúc nào cũng phản ánh một nền kinh tế khỏe mạnh. Nếu nợ tăng nhanh hơn thu nhập hoặc vốn vay tập trung vào hoạt động đầu cơ, khả năng trả nợ có thể suy giảm khi lãi suất tăng hoặc doanh thu không đạt kỳ vọng. Vì thế, cần phân biệt mở rộng dựa trên năng suất và thu nhập với mở rộng phụ thuộc quá mức vào đòn bẩy tài chính.

Áp lực giá cả có thể tăng ở cuối giai đoạn mở rộng

Trong giai đoạn đầu, nền kinh tế thường còn lao động thất nghiệp và công suất chưa sử dụng. Sản lượng có thể tăng mà chưa tạo ra áp lực giá lớn.

Khi quá trình mở rộng tiến xa hơn, nhu cầu có thể tăng nhanh hơn năng lực cung ứng. Doanh nghiệp phải cạnh tranh lao động, nguyên liệu, vốn và năng lực vận chuyển. Chi phí tăng sau đó có thể được chuyển một phần sang giá bán.

Áp lực lạm phát thường hình thành qua một số kênh:

·         Tiền lương tăng nhanh hơn năng suất

·         Giá nguyên liệu và năng lượng tăng

·         Công suất sản xuất trở nên hạn chế

·         Nhu cầu tiêu dùng vượt khả năng cung ứng ngắn hạn

·         Kỳ vọng lạm phát ảnh hưởng đến quyết định định giá

Lạm phát không phải đặc điểm bắt buộc của mọi giai đoạn mở rộng. Nếu năng suất và nguồn cung tăng tương ứng với nhu cầu, nền kinh tế có thể duy trì tăng trưởng mà giá cả chỉ tăng vừa phải. Ngược lại, cú sốc nguồn cung cũng có thể gây lạm phát ngay cả khi hoạt động kinh tế không mạnh.

Do đó, lạm phát chỉ có giá trị khi được xem xét cùng với sản lượng, việc làm, thu nhập, tiền lương và mức sử dụng công suất.

Giai đoạn mở rộng kinh tế được thể hiện rõ nhất qua sự gia tăng có tính lan tỏa của sản lượng, việc làm, thu nhập, tiêu dùng và đầu tư. Các yếu tố này tạo thành một vòng phản hồi: nhu cầu tăng thúc đẩy sản xuất; sản xuất tăng tạo việc làm và thu nhập; thu nhập cao hơn tiếp tục hỗ trợ tiêu dùng và đầu tư.

Tuy nhiên, không có một chỉ báo đơn lẻ nào phản ánh đầy đủ toàn bộ giai đoạn mở rộng. Các biến số có thể phản ứng với độ trễ khác nhau, và một số ngành có thể suy yếu trong khi tổng thể nền kinh tế vẫn tăng trưởng. Vì vậy, cần đánh giá đồng thời mức tăng sản lượng, tình hình lao động, thu nhập thực, cơ cấu đầu tư, điều kiện tín dụng và áp lực giá cả để nhận diện đúng trạng thái của nền kinh tế.